इस्लामिक विश्वास अनुसार मानव अधिकारहरू समय वा सरकारअनुसार परिवर्तन हुने नियम होइनन्। यी अधिकारहरू सृष्टिकर्ताले प्रत्येक मानवलाई जन्मदेखि नै प्रदान गरेका पवित्र अमानत (धरोहर) हुन्। इस्लामले चौध शताब्दीभन्दा पहिले नै सम्पूर्ण मानवजातिको समानता र प्रत्येक व्यक्तिका अटुट अधिकारहरूको घोषणा गरेको थियो।
इस्लाममा प्रत्येक मानव केवल “मानव” भएकै कारण सम्मानको योग्य हुन्छ। जाति, भाषा, रंग वा सामाजिक स्थिति श्रेष्ठताको आधार होइन। वास्तविक श्रेष्ठता केवल नैतिक सद्गुण र ईश्वरप्रतिको जिम्मेवारी चेतना (तक्वा) मा हुन्छ।
“निस्सन्देह हामीले आदमका सन्तानलाई सम्मानित गरेका छौँ…” (इस्रा 70)
“हे मानवहरू! हामीले तिमीहरूलाई एक पुरुष र एक महिलाबाट सिर्जना गर्यौं र तिमीहरूलाई जाति र समुदायमा विभाजन गर्यौं ताकि तिमीहरू एक-अर्कालाई चिन्ने सक। अल्लाहको नजरमा सबैभन्दा सम्मानित त्यही हो जो सबैभन्दा धर्मपरायण हो…” (हुजुरात 13)
जीवन अल्लाहले दिएको सबैभन्दा पवित्र उपहार हो। कुनै निर्दोष व्यक्तिको हत्या गर्नु सम्पूर्ण मानवजातिको हत्या बराबर मानिन्छ।
“…जसले कुनै व्यक्तिलाई अन्यायपूर्वक मार्छ, उसले सम्पूर्ण मानवजातिलाई मारेको जस्तै हुन्छ; र जसले एउटा जीवन बचाउँछ, उसले सम्पूर्ण मानवजातिलाई बचाएको जस्तै हुन्छ…” (माइदा 32)
इस्लामले आस्थाको मामिलामा व्यक्तिको स्वतन्त्र इच्छाको पूर्ण सम्मान गर्छ। कसैलाई पनि धर्म स्वीकार गर्न वा परिवर्तन गर्न बाध्य गर्न सकिँदैन।
“धर्ममा कुनै जबरजस्ती छैन…” (बकरा 256)
“यदि तिम्रो पालनकर्ताले चाहेको भए पृथ्वीका सबै मानिसहरू ईमान ल्याउँथे। के तिमी मानिसहरूलाई जबरजस्ती विश्वासी बनाउनेछौ?” (युनुस 99)
न्याय इस्लामका सबैभन्दा आधारभूत स्तम्भहरूमध्ये एक हो। कुनै व्यक्ति वा समुदायप्रतिको घृणाले पनि अन्याय गर्न कारण बन्न सक्दैन। कानूनको अगाडि बलियो र कमजोर समान हुन्छन्।
“हे ईमानदारहरू! अल्लाहका लागि न्यायमा दृढ रहो र न्यायका साक्षी बन। कुनै समुदायप्रतिको घृणाले तिमीहरूलाई अन्यायतर्फ नलगोस्। न्याय गर…” (माइदा 8)
हरेक व्यक्तिको वैध तरिकाले कमाएको सम्पत्ति, धन र श्रम पवित्र र सुरक्षित हुन्छ। कसैले पनि अरूको सम्पत्ति हडप्न वा श्रम शोषण गर्न पाउँदैन।
“एकअर्काको सम्पत्ति अन्यायपूर्वक नखाओ…” (बकरा 188)
इस्लामको मानव अधिकारप्रतिको दृष्टिकोण मानव मर्यादालाई केन्द्रमा राख्ने र त्यसको संरक्षण गर्ने दृष्टिकोणमा आधारित छ। पैगम्बर मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले विदाई हज प्रवचनमा यी सिद्धान्तहरू संक्षेपमा प्रस्तुत गर्दै मानव जीवन, सम्पत्ति र इज्जत अतिक्रमण गर्न नमिल्ने घोषणा गर्नुभएको थियो। इस्लामले न्याय र मानव मर्यादाको संरक्षणलाई केवल कानुनी कर्तव्य मात्र होइन, एक इबादत (उपासना) पनि मान्छ।