Ислам адамды жердің «халифасы» (қорғаушысы және аманатшысы) ретінде орнықтырып, сонымен бірге оған ғаламдағы барлық басқа тіршілік иелеріне қатысты терең жауапкершілік жүктейді. Қазіргі әлемде жануарлар құқығы ұғымы салыстырмалы түрде жаңа құбылыс болғанымен, ислам дәстүрі он төрт ғасырдан бері жануарларды жай ғана «ресурс» ретінде емес, құрметке лайық және құқықтары бар тіршілік иелері ретінде қарастырып келеді.
Ислам ойлау жүйесінде жануарлар адамдардың қалауы бойынша пайдалануға арналған жансыз немесе рухсыз жаратылыстар емес. Керісінше, олардың да адамдар сияқты өздерінің әлеуметтік тәртіптері, тілдері және қауымдық құрылымдары бар. Қасиетті Құран бұл шындықты өте әсерлі әмбебап көзқараспен баяндайды.
«Жер бетінде жүретін ешбір жануар және екі қанатымен ұшатын ешбір құс жоқ, олар сендер сияқты қауымдар болмасын. Біз Кітапта еш нәрсені қалдырмадық. Содан кейін олар Раббыларының алдына жиналады.» (Әл-Анғам, 38)
Бұл аят экологиялық тепе-теңдік пен жануарлар құқықтарының иләһи кепілдік астында екенін көрсетеді. Бір жануардың құқығын бұзу — шын мәнінде Алла жаратқан бір «қауымның» құқығына қол сұғу деген сөз.
Ислам бойынша ғаламдағы әрбір жаратылыстың Жаратушымен өзіне тән ерекше байланысы бар. Жануарлар да осы рухани экожүйенің бір бөлігі және өздерінің фитрасына (жаратылыстық болмысына) сай Алланы зікір етеді.
«Көктерде және жерде болғандар мен қатар-қатар ұшқан құстардың Алланы пәктейтінін көрмейсің бе? Олардың әрқайсысы өз дұғасын және тәсбихін біледі. Алла олардың не істеп жатқандарын толық біледі.» (Ән-Нұр, 41)
Бұл көзқарас мұсылмандарды табиғат пен жануарларға қатысты терең кішіпейілділікке шақырады. Аспанда ұшқан құс немесе жерде жүрген құмырсқа — иләһи зікірдің бір бөлігі және осының өзі оны құрметке лайық етеді.
Құран жануарлардың адамзатқа беретін пайдасына назар аудара отырып, бұл қарым-қатынастың қанауға емес, алғыс пен мейірімділікке негізделуі керектігін үйретеді.
«Ол жануарларды да жаратты. Оларда сендер үшін жылу және көптеген пайдалар бар. Олардың кейбірін жейсіңдер. Оларды кешке қайтарып әкелгендеріңде және таңертең босатқан кездеріңде де сендер үшін оларда көркемдік пен қуаныш бар.» (Ән-Нахл, 5–6)
Аяттардағы «көркемдік пен қуаныш» деген тіркес ерекше назар аударуға тұрарлық. Жануарлар тек етінен, сүтінен немесе күшінен пайда көру үшін пайдаланылатын құралдар емес; олар сонымен қатар әсем жаратылыстар және адамның осы дүниедегі серіктері.
Бұл «аманат» санасы Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) іс-әрекеттерінде шарықтау шегіне жетті. Шөлдеген итке су бергені үшін бір адамның күнәлары кешірілгені туралы сүйінші хабар немесе жануарларды тек көңіл көтеру үшін аулауға (спорттық аңшылыққа) тыйым салынуы — осы мейірімділік өркениетінің негізгі тіректері.
Ислам әділеттілікті адамдар арасындағы ұғыммен ғана шектемей, барлық тіршілік иелерін қамтитындай етіп кеңейтеді. Жануарларға зорлық көрсету, оларды мүмкіндіктерінен тыс жұмыс істеуге мәжбүрлеу, беттерінен ұру немесе оларды нысана ретінде пайдалану исламда қатаң тыйым салынған.
Исламның жануарларға қатысты хабары анық: «Жердегілерге мейірімді болыңдар, сонда көктегілердің Иесі сендерге мейірім етеді.»
Бұл сенім жүйесінде құмырсқаның ұясын қорғау немесе құсқа мейірімділік көрсету жай ғана қарапайым жақсылық емес, Жаратушының разылығын іздеудің өзі болып табылады.