Ислам нь хүнийг дэлхийн “халиф” буюу хамгаалагч, итгэмжлэгдсэн эзэмшигчийн байр сууринд тавьж, орчлон ертөнцийн бусад бүх амьд биетийн өмнө гүн гүнзгий хариуцлага хүлээлгэдэг. Орчин үеийн ертөнцөд амьтдын эрхийн тухай ойлголт харьцангуй шинэ үзэгдэл боловч Исламын уламжлал арван дөрвөн зууны өмнөөс амьтдыг зөвхөн “нөөц” хэмээн бус, хүндэтгэх ёстой бөгөөд өөрийн эрхтэй амьд оршнолууд хэмээн үзсээр ирсэн.
Исламын үзэл сэтгэлгээнд амьтад хүний дур зоргоор ашиглах зориулалттай сүнсгүй оршнолууд биш юм. Харин тэд хүмүүсийн адил өөрсдийн нийгмийн дэг журам, хэл, хамтын бүтэцтэй байдаг. Ариун Коран энэ үнэнийг маш гайхалтай, түгээмэл өнцгөөс илэрхийлдэг.
“Газар дэлхий дээр явдаг ямар ч амьтан, хоёр далавчаараа нисдэг ямар ч шувуу та нарын адил бүлгүүд биш гэж үү? Бид Номд юуг ч орхигдуулаагүй. Дараа нь тэд Эзэнийхээ өмнө цуглуулагдана.” (Аль-Анъам, 38)
Энэ ишлэл нь экологийн тэнцвэр болон амьтдын эрх тэнгэрлэг баталгааны дор байдгийг харуулдаг. Нэг амьтны эрхийг зөрчих нь үнэн хэрэгтээ Аллахын бүтээсэн нэгэн “хамт олны” эрхийг зөрчиж буй хэрэг юм.
Исламын үзлээр орчлон ертөнцийн бүх оршихуй Бүтээгчтэйгээ өөрийн гэсэн онцгой харилцаатай. Амьтад ч энэхүү сүнслэг экосистемийн нэг хэсэг бөгөөд өөрсдийн фитра буюу төрөлхийн мөн чанартаа нийцүүлэн Аллахыг магтан дурсдаг.
“Тэнгэр газар дахь хүмүүс болон эгнэн нисэх шувууд Аллахыг магтан дуудаж байгааг чи харахгүй байна уу? Тэд бүгд өөрсдийн залбирал болон магтаалыг мэддэг. Аллах тэдний хийж буй бүхнийг бүрэн мэддэг.” (Ан-Нур, 41)
Энэхүү үзэл нь мусульманчуудыг байгаль болон амьтдын өмнө гүн даруу байдалтай байхыг уриалдаг. Тэнгэрт нисэх шувуу ч бай, газарт мөлхөх шоргоолж ч бай, тэд тэнгэрлэг зикрийн нэг хэсэг бөгөөд зөвхөн үүгээрээ ч хүндлэл хүртэх эрхтэй.
Коран амьтад хүн төрөлхтөнд өгдөг ашиг тусыг онцлохын зэрэгцээ энэхүү харилцаа мөлжлөг дээр бус, талархал ба энэрэл дээр үндэслэх ёстойг сургадаг.
“Тэрээр мөн амьтдыг бүтээсэн. Тэдэнд та нарт дулаан болон олон ашиг тус бий. Тэдний заримыг та нар иддэг. Орой тэднийг буцаан авчрах, өглөө суллан гаргах үед ч та нарт тэдэнд гоо сайхан, таашаал бий.” (Ан-Нахль, 5–6)
Эдгээр ишлэлд гардаг “гоо сайхан ба таашаал” гэсэн илэрхийлэл онцгой анхаарал татдаг. Амьтад зөвхөн мах, сүү эсвэл хүчийг нь ашиглах хэрэгсэл биш; тэд мөн гоо сайхныг агуулсан оршнолууд бөгөөд энэ дэлхийд хүний хамтрагчид юм.
Энэхүү “итгэмжлэгдсэн хариуцлага” гэсэн ухамсар нь Эрхэм Бошиглогч Мухаммадын (Аллахын амар амгалан, адислал түүнд байх болтугай) үйл хэрэгт дээд цэгтээ хүрсэн. Цангасан нохойд ус өгснийхөө төлөө нүглүүд нь өршөөгдсөн хүний тухай баярт мэдээ, мөн зугаа цэнгэлийн төлөө амьтан агнахыг (спортын ан) хориглосон явдал нь энэрлийн энэхүү соёл иргэншлийн үндсэн тулгуур юм.
Ислам шударга ёсыг зөвхөн хүмүүсийн хоорондын ойлголт байхаас халин бүх амьд биетийг хамрах хэмжээнд өргөжүүлдэг. Амьтдыг тарчлаах, чадлаас нь давсан ажил хийлгэх, нүүр рүү нь цохих эсвэл бай болгон ашиглахыг Исламд хатуу хориглодог.
Амьтдын талаарх Исламын мессеж тодорхой: “Газар дэлхий дээрх хүмүүст өршөөнгүй ханд, тэнгэрт байгаа Нэгэн чамд өршөөнгүй хандана.”
Энэхүү итгэл үнэмшлийн тогтолцоонд шоргоолжны үүрийг хамгаалах эсвэл шувуунд энэрэл үзүүлэх нь зүгээр нэг сайн үйл биш; харин Бүтээгчийн тааллыг олохын мөн чанар юм.