Islam stawia człowieka w pozycji „kalifa” (opiekuna i powiernika) na ziemi, a jednocześnie nakłada na niego głęboką odpowiedzialność wobec wszystkich innych żywych istot we wszechświecie. Chociaż pojęcie praw zwierząt jest we współczesnym świecie stosunkowo nowym zjawiskiem, tradycja islamska już od czternastu wieków postrzega zwierzęta nie tylko jako „zasoby”, lecz jako żywe istoty zasługujące na szacunek i posiadające prawa.
W myśli islamskiej zwierzęta nie są bezdusznymi istotami istniejącymi po to, by ludzie mogli je dowolnie wykorzystywać. Wręcz przeciwnie, podobnie jak ludzie, mają własne systemy społeczne, języki i struktury wspólnotowe. Święty Koran przedstawia tę prawdę z niezwykle wyrazistej, uniwersalnej perspektywy.
„Nie ma żadnego zwierzęcia chodzącego po ziemi ani żadnego ptaka latającego na dwóch skrzydłach, które nie byłyby wspólnotami podobnymi do was. Nie pominęliśmy w Księdze niczego. Następnie zostaną zgromadzeni przed swoim Panem.” (Al-An’am, 38)
Ten werset pokazuje, że równowaga ekologiczna i prawa zwierząt znajdują się pod boską ochroną. Naruszenie prawa zwierzęcia oznacza w rzeczywistości naruszenie prawa pewnej „wspólnoty” stworzonej przez Allaha.
Według islamu każda istota we wszechświecie ma własną, szczególną relację ze Stwórcą. Zwierzęta również są częścią tego duchowego ekosystemu i wychwalają Allaha zgodnie ze swoją fitrą (swoją stworzoną naturą).
„Czyż nie widzisz, że Allaha wysławiają ci, którzy są w niebiosach i na ziemi, oraz ptaki latające szeregami? Każdy zna swoją modlitwę i swoje wychwalanie. Allah doskonale wie, co oni czynią.” (An-Nur, 41)
Ta perspektywa zachęca muzułmanów do głębokiej pokory wobec natury i zwierząt. Ptak lecący po niebie czy mrówka chodząca po ziemi są częścią boskiego wspominania i już z tego powodu zasługują na szacunek.
Koran zwraca uwagę na korzyści, jakie zwierzęta przynoszą ludzkości, jednocześnie ucząc, że relacja ta powinna opierać się na wdzięczności i współczuciu, a nie na wyzysku.
„On stworzył również zwierzęta. W nich macie ciepło i wiele korzyści, a z niektórych z nich jecie. I macie w nich piękno, kiedy wieczorem przyprowadzacie je z powrotem i kiedy rano je wypuszczacie.” (An-Nahl, 5–6)
Wyrażenie „piękno i przyjemność” użyte w tych wersetach jest szczególnie godne uwagi. Zwierzęta nie są jedynie środkami, z których wykorzystuje się mięso, mleko czy siłę; są także istotami posiadającymi piękno i towarzyszami człowieka na tym świecie.
Świadomość tego „powierzonego obowiązku” osiągnęła swój szczyt w praktyce Proroka Muhammada (pokój i błogosławieństwo Allaha niech będą z nim). Wieść o człowieku, któremu przebaczono grzechy, ponieważ podał wodę spragnionemu psu, a także zakaz polowania na zwierzęta dla rozrywki (polowania sportowego), stanowią podstawowe filary tej cywilizacji współczucia.
Islam rozszerza sprawiedliwość poza relacje między ludźmi, obejmując nią wszystkie żywe istoty. Znęcanie się nad zwierzętami, zmuszanie ich do pracy ponad ich możliwości, uderzanie ich w twarz lub wykorzystywanie ich jako tarcz strzelniczych jest w islamie stanowczo zabronione.
Przesłanie islamu dotyczące zwierząt jest jasne: „Miejcie miłosierdzie dla tych, którzy są na ziemi, a Ten, który jest w niebie, okaże wam miłosierdzie.”
W tym systemie wiary ochrona mrowiska lub okazanie współczucia ptakowi nie jest zwykłym dobrym uczynkiem; jest właśnie dążeniem do uzyskania zadowolenia Stwórcy.