Þó að íslam setji manninn sem „kalífa“ (verndara og gæslumann) jarðar, leggur það honum mikla ábyrgð gagnvart öllum öðrum lífverum alheimsins. Þó að hugtakið dýravernd í nútímanum sé tiltölulega nýtt fyrirbæri, hefur íslömsk hefð, allt frá 14 öldum, skilgreint dýr ekki aðeins sem „auðlindir“, heldur sem verur með réttindi sem eiga skilið virðingu.
Í íslamskri hugsun eru dýr ekki sállausar verur sem eru til fyrir geðþótta notkun manna. Þvert á móti, rétt eins og menn, hafa þau sína eigin samfélagsgerð, tungumál og samfélagsbyggingu. Heilagur Kóran opinberar þessa staðreynd með mjög sláandi alhliða sjónarhorni.
„Það er engin skepna sem gengur á jörðinni, né fugl sem flýgur með tveimur vængjum sínum, sem eru ekki samfélög (þjóðir) eins og þið. Við höfum engu sleppt í Bókinni. Síðan verður þeim safnað saman frammi fyrir Drottni sínum.“ (Al-An’am, 38)
Þetta vers sýnir að vistfræðilegt jafnvægi og dýravernd njóta guðlegrar tryggingar. Að brjóta á rétti dýrs þýðir í raun að áreita rétt „samfélags“ sem Allah skapaði.
Samkvæmt íslam hefur hver vera í alheiminum einstakt samband við Skaparann. Dýr eru einnig hluti af þessu andlega vistkerfi og minnast Allah í samræmi við sitt eigið eðli (sköpunareðli).
„Sérðu ekki að þeir sem eru á himnum og á jörðu, og fuglarnir með útbreidda vængi, vegsama Allah? Hver og einn þekkir bæn sína og lofgjörð. Allah veit vel hvað þeir gera.“ (An-Nur, 41)
Þetta sjónarhorn býður múslimum til djúprar auðmýktar gagnvart náttúrunni og dýrum. Fugl sem flýgur á himni eða maur sem gengur á jörðinni er hluti af guðlegri minningu og á skilið virðingu þó ekki væri nema af þeirri ástæðu.
Þó að Kóraninn veki athygli á þeim ávinningi sem dýr veita mannkyninu, kennir hann að þetta samband eigi ekki að byggjast á arðráni, heldur þakklæti og samúð.
„Og dýrin skapaði Hann einnig. Í þeim er hiti (hlutir) fyrir ykkur og margvíslegur ávinningur. Og af sumum þeirra etið þið. Það er fegurð (og ánægja) í þeim fyrir ykkur þegar þið komið með þau heim á kvöldin og þegar þið sleppið þeim út á morgnana.“ (An-Nahl, 5-6)
Tjáningin „fegurð og ánægja“ í versunum er nokkuð sláandi. Dýr eru ekki bara tæki til að hagnýta kjöt, mjólk eða styrk þeirra; þau eru einnig fagurfræðilegar verur og félagar mannsins í heiminum. Þessi vitund um „traust“ (amanah) náði einnig hámarki sínu í gjörðum spámannsins okkar Múhameðs (f.b.h.). Góðu fréttirnar af manni sem fékk syndir sínar fyrirgefnar fyrir að gefa þyrstum hundi vatn, eða bannið við að veiða dýr sér til ánægju (íþróttaveiðar), eru hornsteinar þessarar siðmenningar samúðar.
Íslam tekur réttlætið úr því að vera bara hugtak á milli manna og stækkar það til að ná yfir allar lífverur. Að pynta dýr, láta þau vinna umfram getu sína, slá þau í andlitið eða nota þau sem skotmörk er stranglega bannað í íslam. Boðskapur íslams um dýr er skýr: Sýndu þeim miskunn sem eru á jörðinni, svo að Sá sem er á himnum sýni þér miskunn. Í þessu trúarkerfi er það að vernda maurabú eða sýna fugli ástúð ekki venjulegt góðverk, heldur beinlínis það að ávinna sér velþóknun Skaparans.