Առևտուրը Իսլամում

Իսլամական քաղաքակրթության մեջ առևտուրը սոսկ նյութական շահույթի դուռ չէ, այլ ազնվության, վստահության և սոցիալական արդարության վրա կառուցված կարգապահություն։ Այս ավանդույթի հիմքում ընկած է այն փաստը, որ ինքը՝ Մուհամմեդ մարգարեն (խ.աղ.օ.լ.) իր երիտասարդության տարիներին եղել է վաճառական, ով հայտնի էր «ալ-Ամին» (Վստահելի) մականունով։ Այս ժառանգությունը առևտուրը պարզ մասնագիտություն լինելուց բարձրացրեց մարդկությանը ծառայող պատվաբեր առաքինության։

Այս համակարգի հիմքում ընկած է «թափանցիկության» անսասան սկզբունքը։ Ըստ իսլամական իրավունքի՝ ապրանքի թերությունը կամ արատը թաքցնելը ոչ միայն բարոյական թուլություն է, այլև իրավական իրավախախտում։ Ապրանքի թերությունները հայտարարելու վաճառողի պարտավորությունը երաշխավորել է սպառողների պաշտպանությունը դեռևս 1400 տարի առաջ։ Այս մտածելակերպում, որը ձևավորվել է «Ով մեզ խաբում է, մեզնից չէ» կարգախոսով, չափ ու կշռի մեջ խաբեությունը խստիվ արգելված է, իսկ յուրաքանչյուր իրավատիրոջ իր հասանելիքը լիարժեք հանձնելը համարվում է սրբազան պարտականություն։

Այնուամենայնիվ, իսլամում շահույթ ստանալու ոչ բոլոր ուղիներն են օրինական համարվում. հստակ սահմաններ են գծված շահագործումն ու անարդար հարստացումը կանխելու համար։ Փողից փող աշխատելը (վաշխառություն/տոկոս) արգելված է, քանի որ այն դիտվում է որպես շահագործման գործիք, որտեղ աշխատանքը շրջանցվում է։ Նույն կերպ, գների բարձրացման ակնկալիքով մարդկանց հիմնական կարիքները շուկայից հանելու միջոցով կուտակելը (սև շուկա) և սպեկուլյատիվ գործարքները, որոնք պարունակում են անորոշ, մոլախաղերի նմանվող ռիսկեր, համարվում են անբարոյական։ Գործարքի վավերական լինելու համար ամենահիմնական պահանջն այն է, որ երկու կողմերն էլ գործեն լիակատար ազատությամբ և «փոխադարձ համաձայնությամբ». հարկադրանքի կամ մանիպուլյացիայի միջոցով կատարված ցանկացած գործարք կորցնում է իր օրինականությունը։

Իսլամական տնտեսագիտությունը դեմ է նաև հարստության կենտրոնացմանը միայն մի քանի ձեռքերում, որպեսզի այն չդառնա իշխանության կենտրոն։ Այս կետում առևտուրը միախառնվում է սոցիալական պատասխանատվության հետ։ Հաջողակ վաճառականը մաքրում է իր հարստությունը՝ իր եկամուտների մի մասը զաքաթի (պարտադիր ողորմություն) և բարեգործության միջոցով կիսելով կարիքավորների հետ։ Կիսվելու այս մշակույթն ապահովում է սոցիալական հավասարակշռության պահպանումը և տնտեսական բարեկեցությունը տարածում հասարակության հիմքերում։ Եզրակացնելով՝ առևտուրը իսլամում վստահության վրա հիմնված կյանքի փիլիսոփայություն է, որը պաշտպանում է գնորդին, բարոյական պատասխանատվություն է դնում վաճառողի վրա և կենտրոնանում է հասարակական խաղաղության վրա։