بر اساس باور اسلامی، حقوق بشر قوانینی نیست که با گذر زمان یا تغییر حکومتها دگرگون شوند. این حقوق امانتهایی مقدس هستند که از سوی آفریدگار از بدو تولد به هر انسان عطا شدهاند. اسلام بیش از چهارده قرن پیش، برابری همه انسانها و برخورداری آنان از حقوقی مصون و خدشهناپذیر را اعلام کرد.
در اسلام، هر انسان صرفاً به دلیل «انسان بودن» شایسته احترام است. نژاد، زبان، رنگ پوست یا جایگاه اجتماعی سبب برتری نیست. برتری تنها در فضیلت اخلاقی و پرهیزگاری (تقوا) و احساس مسئولیت در برابر خداوند است.
«و بهراستی ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم…» (سوره اسراء، آیه ۷۰)
«ای مردم! ما شما را از یک مرد و یک زن آفریدیم و شما را ملتها و قبیلهها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید. بیگمان گرامیترین شما نزد خداوند، پرهیزگارترین شماست…» (سوره حجرات، آیه ۱۳)
زندگی، مقدسترین نعمتی است که خداوند به انسان عطا کرده است. گرفتن جان یک انسان بیگناه، همسنگ نابود کردن تمام بشریت دانسته شده است.
«…هر کس انسانی را، بدون آنکه مرتکب قتل یا فساد در زمین شده باشد، بکشد، چنان است که گویی همه مردم را کشته است؛ و هر کس انسانی را زنده بدارد، چنان است که گویی همه مردم را زنده داشته است…» (سوره مائده، آیه ۳۲)
اسلام در مسائل اعتقادی، احترام کامل به اراده و اختیار انسان قائل است. هیچکس را نمیتوان به پذیرش دین یا تغییر دین خود مجبور کرد.
«در دین هیچ اجباری نیست…» (سوره بقره، آیه ۲۵۶)
«و اگر پروردگارت میخواست، همه کسانی که در زمین هستند همگی ایمان میآوردند؛ آیا تو مردم را مجبور میکنی که مؤمن شوند؟» (سوره یونس، آیه ۹۹)
عدالت یکی از بنیادیترین ارکان اسلام است. حتی خشم یا دشمنی نسبت به فرد یا گروهی نباید موجب دور شدن از عدالت شود. در برابر قانون، نیرومند و ضعیف برابرند.
«ای کسانی که ایمان آوردهاید! برای خدا به عدالت قیام کنید و گواهان دادگری باشید. دشمنی با گروهی شما را به بیعدالتی نکشاند. عدالت ورزید که آن به تقوا نزدیکتر است…» (سوره مائده، آیه ۸)
دارایی، اموال و دسترنج هر فرد که از راه حلال به دست آمده باشد، محترم و مصون است. هیچکس حق ندارد مال دیگری را غصب کند یا از تلاش و کار او سوءاستفاده نماید.
«و اموال یکدیگر را به ناحق در میان خود نخورید…» (سوره بقره، آیه ۱۸۸)
نگاه اسلام به حقوق بشر بر پایه دیدگاهی استوار است که کرامت انسانی را در مرکز قرار میدهد و در پی پاسداری از آن است. پیامبر اکرم حضرت محمد ﷺ نیز در خطبه وداع این اصول را خلاصه کرده و به جهانیان اعلام نمود که جان، مال و آبروی انسانها مصون و محترم است. اسلام پاسداری از عدالت و کرامت انسانی را نهتنها یک وظیفه حقوقی، بلکه عبادتی الهی میداند.
