Islom sivilizatsiyasida savdo faqat moddiy foyda manbai emas, balki halollik, ishonch va ijtimoiy adolat asosiga qurilgan bir tartibdir. Bu an’ananing asosida Islom elchisi Muhammad (s.a.v.) turadi. U zot yoshlik yillaridayoq “Al-Amin” (Ishonchli) nomi bilan tanilgan savdogar edi. Ushbu meros savdoni oddiy kasbdan chiqarib, insoniyatga xizmat qiluvchi sharafli fazilatga aylantirdi.
Bu tizimning markazida mustahkam “shaffoflik” tamoyili mavjud. Islom huquqiga ko‘ra, bir mahsulotning aybi yoki nuqsonini yashirish nafaqat axloqiy kamchilik, balki huquqiy jinoyat ham hisoblanadi. Sotuvchining mahsulotdagi nuqsonni ochiq aytishi majburiy bo‘lib, bu iste’molchi huquqlarini bundan 1400 yil oldin ham himoya qilgan. “Bizni aldagan bizdan emas” degan tamoyil asosida o‘lchov va tarozida hiyla qilish qat’iyan man etilgan, har bir kishining haqqini to‘liq berish esa muqaddas vazifa deb hisoblangan.
Ammo Islomda har qanday foyda olish yo‘li ham halol deb qaralmaydi; zulm va nohaq daromadning oldini olish uchun aniq chegaralar belgilangan. Puldan pul topish (foiz/ribo) mehnat ishtirok etmaydigan ekspluatatsiya vositasi sifatida ko‘rilgani sababli harom qilingan. Shuningdek, odamlarning asosiy ehtiyoj mahsulotlarini narx oshishini kutib bozordan yashirish (qora bozor) va natijasi noaniq, qimorga o‘xshash xavfli spekulyativ savdolar ham axloqsiz hisoblanadi. Savdoning haqiqiy va joiz bo‘lishi uchun eng asosiy shart — ikki tomonning ham to‘liq erkinlik va “o‘zaro rozilik” bilan ish yuritishidir; majburlash yoki aldov orqali amalga oshirilgan har qanday savdo o‘z qonuniyligini yo‘qotadi.
Islom iqtisodiyoti boylikning faqat ma’lum qo‘llarda to‘planib, kuch manbaiga aylanishiga ham qarshi chiqadi. Shu nuqtada savdo ijtimoiy mas’uliyat bilan birlashadi. Muvaffaqiyatli savdogar o‘z daromadining bir qismini zakot va sadaqa orqali jamiyatdagi ehtiyojmand insonlarga ulashib, mol-dunyosini poklaydi. Bu ulashish madaniyati ijtimoiy muvozanatni saqlashga va iqtisodiy farovonlikning keng qatlamlarga yoyilishiga xizmat qiladi. Natijada Islomdagi savdo — xaridorni himoya qiluvchi, sotuvchiga axloqiy mas’uliyat yuklovchi va jamiyat tinchligini markazga qo‘yuvchi ishonchga asoslangan hayot falsafasidir.
