İslam sivilizasiyasında ticarət yalnız maddi qazanc qapısı deyil; dürüstlük, etibar və ictimai ədalət üzərində qurulmuş bir sistemdir. Bu ənənənin təməlində, şəxsən Peyğəmbər Hz. Məhəmmədin (s.ə.s) gənclik illərində “əl-Əmin” (Etibarlı) ləqəbi ilə tanınan bir tacir olması dayanır. Bu miras ticarəti sadəcə bir peşə olmaqdan çıxarıb, insanlığa xidmət edən şərəfli bir fəzilət halına gətirmişdir.
Bu sistemin mərkəzində sarsılmaz bir “şəffaflıq” prinsipi yer alır. İslam hüququna görə bir malın qüsurunu və ya eybini gizlətmək yalnız əxlaqi zəiflik deyil, həm də hüquqi bir cinayətdir. Satıcının maldakı qüsuru bildirmək məcburiyyəti istehlakçının qorunmasını 1400 il əvvəlcədən təmin etmişdir. “Bizi aldadan bizdən deyil” prinsipi ilə formalaşan bu anlayışda ölçüdə və çəkidə saxtakarlıq etmək qəti şəkildə qadağan olunmuş, hər kəsə haqqının tam şəkildə verilməsi müqəddəs bir vəzifə sayılmışdır.
Lakin İslamda hər cür qazanc yolu halal hesab edilmir; istismarın və haqsız qazancın qarşısını almaq üçün aydın sərhədlər müəyyən edilmişdir. Puldan pul qazanmaq (faiz), əməyin prosesdən kənarlaşdırıldığı bir istismar vasitəsi kimi görüldüyü üçün qadağan edilmişdir. Eyni şəkildə insanların əsas ehtiyac mallarını qiymət artımını gözləyərək bazardan çəkib gizlətməsi (qara bazar) və nəticəsi qeyri-müəyyən, qumara bənzər risklər daşıyan (spekulyativ) əməliyyatlar etikadan kənar hesab edilir. Alqı-satqının keçərli olması üçün ən əsas şərt, hər iki tərəfin tam azad iradə və “qarşılıqlı razılıq” içində olmasıdır; məcburiyyət və ya manipulyasiya ilə həyata keçirilən hər cür əməliyyat qanuniliyini itirir.
İslam iqtisadiyyatı sərvətin yalnız müəyyən insanların əlində toplanaraq bir güc mərkəzinə çevrilməsinə də qarşı çıxır. Bu nöqtədə ticarət sosial məsuliyyətlə birləşir. Uğurlu bir tacir qazancının bir hissəsini zəkat və sədəqə yolu ilə ehtiyac sahibi insanlarla paylaşaraq sərvətini təmizləyir. Bu paylaşma mədəniyyəti ictimai tarazlığın qorunmasını və iqtisadi rifahın cəmiyyətə yayılmasını təmin edir. Nəticə etibarilə İslamda ticarət; alıcını qoruyan, satıcıya əxlaqi məsuliyyət yükləyən və cəmiyyətin huzurunu mərkəzə alan, etibara əsaslanan bir həyat fəlsəfəsidir.
