ອິດສະລາມວາງມະນຸດໄວ້ໃນຖານະ “ຄໍລີຟາ” (ຜູ້ປົກປ້ອງ ແລະ ຜູ້ດູແລຮັກສາ) ຂອງໂລກ ແລະ ພ້ອມກັນນັ້ນກໍໄດ້ມອບຄວາມຮັບຜິດຊອບອັນເລິກເຊິ່ງໃຫ້ແກ່ມະນຸດຕໍ່ສິ່ງມີຊີວິດອື່ນໆ ທັງໝົດໃນຈັກກະວານ. ແມ່ນວ່າແນວຄິດເລື່ອງສິດທິຂອງສັດໃນໂລກສະໄໝໃໝ່ຈະເປັນປະກົດການທີ່ຄ່ອນຂ້າງໃໝ່, ແຕ່ປະເພນີອິດສະລາມໄດ້ຖືວ່າສັດບໍ່ແມ່ນພຽງ “ຊັບພະຍາກອນ” ເທົ່ານັ້ນມາເປັນເວລາ 14 ສະຕະວັດ, ແຕ່ເປັນສິ່ງມີຊີວິດທີ່ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ມີສິດຂອງຕົນເອງ.
ໃນຄວາມຄິດອິດສະລາມ, ສັດບໍ່ແມ່ນສິ່ງບໍ່ມີຈິດວິນຍານທີ່ມີຢູ່ເພື່ອໃຫ້ມະນຸດນຳໄປໃຊ້ຕາມອຳເພີໃຈ. ກົງກັນຂ້າມ, ພວກມັນກໍມີລະບົບສັງຄົມ, ພາສາ ແລະ ໂຄງສ້າງຊຸມຊົນຂອງຕົນເອງເຊັ່ນດຽວກັບມະນຸດ. ຄຳພີອັນບໍລິສຸດກຸຣອານໄດ້ນຳສະເໜີຄວາມຈິງນີ້ຈາກມຸມມອງສາກົນທີ່ໂດດເດັ່ນຫຼາຍ.
“ບໍ່ມີສັດໃດໆ ທີ່ຍ່າງຢູ່ໃນໂລກ ແລະ ບໍ່ມີນົກໃດໆ ທີ່ບິນດ້ວຍປີກສອງຂ້າງ ນອກຈາກວ່າພວກມັນເປັນຊຸມຊົນເຊັ່ນດຽວກັບພວກເຈົ້າ. ພວກເຮົາບໍ່ໄດ້ລະເວັ້ນສິ່ງໃດໄວ້ໃນຄຳພີ. ແລ້ວພວກມັນຈະຖືກຮວບຮວມໄປຫາພຣະເຈົ້າຂອງພວກມັນ.” (ອັນ-ອັນອາມ, 38)
ອາຍະນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ດຸນຍະພາບທາງນິເວດ ແລະ ສິດທິຂອງສັດຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄ້ຳປະກັນຈາກພຣະເຈົ້າ. ການລະເມີດສິດຂອງສັດໂຕໜຶ່ງ ແທ້ຈິງແລ້ວແມ່ນການລະເມີດສິດຂອງ “ຊຸມຊົນ” ທີ່ອັລລາຮ໌ສ້າງຂຶ້ນ.
ຕາມຫຼັກອິດສະລາມ, ທຸກສິ່ງມີຊີວິດໃນຈັກກະວານມີຄວາມສຳພັນສະເພາະຂອງຕົນກັບພຣະຜູ້ສ້າງ. ສັດກໍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງລະບົບນິເວດທາງຈິດວິນຍານນີ້ ແລະ ພວກມັນລະນຶກເຖິງອັລລາຮ໌ຕາມຟິດຣາຂອງພວກມັນ (ທຳມະຊາດແຫ່ງການສ້າງຂອງພວກມັນ).
“ເຈົ້າບໍ່ເຫັນບໍວ່າ ຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນຟ້າ ແລະ ແຜ່ນດິນ ແລະ ຝູງນົກທີ່ບິນເປັນແຖວໆ ລ້ວນສັນລະເສີນອັລລາຮ໌? ແຕ່ລະຕົວຮູ້ການອະທິຖານ ແລະ ການສັນລະເສີນຂອງຕົນ. ອັລລາຮ໌ຮູ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນເຖິງສິ່ງທີ່ພວກມັນເຮັດ.” (ອັນ-ນູຣ, 41)
ມຸມມອງນີ້ເຊື້ອເຊີນຊາວມຸດສະລິມໃຫ້ມີຄວາມຖ່ອມຕົນຢ່າງເລິກເຊິ່ງຕໍ່ທຳມະຊາດ ແລະ ສັດ. ນົກທີ່ບິນຢູ່ເທິງຟ້າ ຫຼື ມົດທີ່ຍ່າງຢູ່ເທິງດິນ ລ້ວນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການລະນຶກເຖິງພຣະເຈົ້າ ແລະ ດ້ວຍເຫດນີ້ພຽງຢ່າງດຽວກໍສົມຄວນໄດ້ຮັບກຽດ.
ກຸຣອານເນັ້ນເຖິງປະໂຫຍດທີ່ສັດມອບໃຫ້ແກ່ມະນຸດ, ແຕ່ສອນວ່າຄວາມສຳພັນນີ້ຄວນຕັ້ງຢູ່ເທິງຄວາມກະຕັນຍູ ແລະ ຄວາມເມດຕາ ບໍ່ແມ່ນການຂູດຮີດ.
“ພຣະອົງໄດ້ສ້າງສັດຂຶ້ນດ້ວຍ. ໃນພວກມັນມີຄວາມອົບອຸ່ນ ແລະ ປະໂຫຍດຫຼາຍຢ່າງສຳລັບພວກເຈົ້າ, ແລະ ພວກເຈົ້າກິນບາງສ່ວນຈາກພວກມັນ. ແລະ ພວກມັນຍັງໃຫ້ຄວາມງາມແກ່ພວກເຈົ້າເມື່ອພວກເຈົ້ານຳພວກມັນກັບຄືນໃນຕອນແລງ ແລະ ປ່ອຍພວກມັນໃນຕອນເຊົ້າ.” (ອັນ-ນະຫ໌ລ, 5–6)
ຄຳວ່າ “ຄວາມງາມ ແລະ ຄວາມສຸກ” ໃນອາຍະເຫຼົ່ານີ້ໂດດເດັ່ນເປັນພິເສດ. ສັດບໍ່ແມ່ນພຽງເຄື່ອງມືສຳລັບໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກຊີ້ນ, ນົມ ຫຼື ພະລັງງານຂອງພວກມັນ; ແຕ່ພວກມັນຍັງເປັນສິ່ງມີຊີວິດອັນງົດງາມ ແລະ ເປັນເພື່ອນຮ່ວມທາງຂອງມະນຸດໃນໂລກນີ້.
ຈິດສຳນຶກເລື່ອງ “ຄວາມຮັບຝາກ” ນີ້ໄດ້ສະແດງອອກຢ່າງສູງສຸດໃນການປະພຶດຂອງສາສະດາມຸຮຳມັດ (ຂໍໃຫ້ສັນຕິພາບ ແລະ ພອນຈາກອັລລາຮ໌ຈົ່ງມີແດ່ທ່ານ). ການປະກາດວ່າຄົນໜຶ່ງໄດ້ຮັບການອະໄພບາບເພາະໄດ້ໃຫ້ນ້ຳແກ່ໝາທີ່ຫິວນ້ຳ ແລະ ການຫ້າມລ່າສັດເພື່ອຄວາມມ່ວນ (ການລ່າສັດເພື່ອກິລາ) ແມ່ນເສົາຫຼັກຂອງອາລະຍະທຳແຫ່ງຄວາມເມດຕານີ້.
ອິດສະລາມຂະຫຍາຍແນວຄິດເລື່ອງຄວາມຍຸດຕິທຳຈາກຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງມະນຸດໄປສູ່ສິ່ງມີຊີວິດທັງໝົດ. ການທຳຮ້າຍສັດ, ບັງຄັບໃຫ້ພວກມັນເຮັດວຽກເກີນກຳລັງ, ຕົບຕີໃບໜ້າພວກມັນ ຫຼື ໃຊ້ພວກມັນເປັນເປົ້າໝາຍ ລ້ວນຖືກຫ້າມຢ່າງຊັດເຈນໃນອິດສະລາມ.
ຂໍ້ຄວາມຂອງອິດສະລາມຕໍ່ສັດແມ່ນຊັດເຈນ: “ຈົ່ງເມດຕາຕໍ່ຜູ້ທີ່ຢູ່ເທິງໂລກ ແລ້ວຜູ້ທີ່ຢູ່ເທິງຟ້າຈະເມດຕາຕໍ່ພວກເຈົ້າ.”
ໃນລະບົບຄວາມເຊື່ອນີ້, ການປົກປ້ອງຮັງຂອງມົດ ຫຼື ການສະແດງຄວາມເມດຕາຕໍ່ນົກ ບໍ່ແມ່ນພຽງຄວາມດີທຳທົ່ວໄປ, ແຕ່ແມ່ນການສະແຫວງຫາຄວາມໂປດປານຂອງພຣະຜູ້ສ້າງ.
