Islam yettḥseb argaz d “xalifa” n tmurt (amḍebber-is, amɛiwen-is, d win i yettwaḥemmel fell-as lḥeqq), yerna yettak-as tawwurt tameqqrant n lmas’uliyya ɣef merra yimdanen d yiɣersiwen-nniḍen i yellan deg umaḍal. Ɣas akken tamuɣli n “izerfan n yiɣersiwen” d tamsirt tamaynut deg umaḍal amaynut, tamuɣli talmamt n Islam seg 14 n iseggasen aya ur teḥseb ara yiɣersiwen d “yiɣbula” kan, maca teẓra-ten d lḥayawanen i ilaq ad ttwaqadren, yerna sɛan izerfan.
Deg tmussniwin n Islam, yiɣersiwen mačči d tɣawsiwin war n rrūḥ i yellan kan iwakken ad ten-issemres umdan akken i yebɣa. Ɣef tmuɣli-nniḍen, amdan am yiɣersiwen sɛan ula d nutni ineggura-nsen, tutlayt-nsen, d tuddsa n tmetti-nsen. Leqṛan Aḥerfi yeskan-d tidet-a s yiwen n umuɣli ameqqran i yeqqnen ɣer merra.
“Ulac lḥayawan i yetteddu ɣef tmurt, neɣ afriwen i yettifiren s sin n yifriwen-is, ur nelli ara d tiɣiwaniyin am kunwi. Ur neǧǧa ara kra deg Tezmamt. Sakin ad ttwaḥeqqeqen ɣer Mass-nsen.” (Al-Anɛam, 38)
Tamezwarut-a teskan-d belli amḍiq n umezruy n umaḍal d izerfan n yiɣersiwen llan ddaw n lḥimaya n Rebbi. Mi ara tzerreḍ lḥeqq n yiwen n uɣersiwen, s tidet tetzerreḍ lḥeqq n yiwet n “tmetti” i ixleq Rebbi.
Deg Islam, yal amud n umaḍal yesɛa assaɣ-is yiman-is akked Yexlaq. Yiɣersiwen ula d nutni d yiwen n uḥric seg unagraw-a arrawḥani, yerna ttmeslayen ɣef Rebbi s ṭbiɛa-nsen (ṭbiɛa-nsen i ten-yexleq Rebbi).
“Ur teẓriḍ ara belli wid yellan deg igenwan d tmurt, akked yifrax yettifiren s yiwen n umizwar, snen Rebbi? Yal yiwen issen tẓallit-is d tesbiḥ-is. Rebbi Iẓra s wudem akemmel ayen i xeddmen.” (An-Nur, 41)
Tamuɣli-a tettɛawen Imuslimen ad ilin s tnefsit tameqqrant ɣer lḥeyawanen d ṭbiɛa. Afrux yettifiren deg igenni neɣ ameẓẓyan yetteddu ɣef tmurt d aḥric seg uzikir n Rebbi, yerna ɣef waya kan yessefk ad yettwafham d ad yettwqader.
Leqṛan yettmuqul ɣer lfaida i d-ttawin yiɣersiwen i umdan, maca yesselməd belli assaɣ-a ilaq ad yili ɣef tnemmirt d lḥenana, mačči ɣef ussexdem d usserḥeb.
“Netta i d-yexleq ula d yiɣersiwen. Deg-sen tesɛam tafat d waṭas n lfaida, yerna seg-sen tettem. Tesɛam daɣen lǧemal mi ara ten-id-terremḍ deg tmeddit, mi ara ten-tserḥeḍ deg ṣṣbeḥ.” (An-Naḥl, 5-6)
Awal “lǧemal d lferḥ” i d-yellan deg tmeslayin-a yesɛa azal ameqqran. Yiɣersiwen mačči d iferdisen kan i yettwaseqdacen i lḥem, aɣi neɣ tazmert-nsen; nutni daɣen d lḥayawanen yesɛan lǧemal, yerna d imdukal n umdan deg ddunit-a.
Tamuɣli n “lḥerma n waman” d lḥemla n umdan i yefka Rebbi-as teffeɣ-d s wudem afessas deg tudert n Nnbi Muḥemmed (ṣṣalat d ssalam fell-as). Win i yefkan aman i uqcic n lkelb i yeffɣen seg fad, yettwaɛfu ɣef ddnubat-is; yerna ttwaḥramen lḥayawanen mi ara ttwaqnen kan i lferḥ (ṣṣayd n sport). Aya d lsas n tnefsit n lḥenana deg Islam.
Islam yesseɣti lɛedl ur yeqqim ara kan gar yimdanen, maca yesseɣti-t ɣer merra lḥayawanen. Aḍlem n yiɣersiwen, asen-tɛeddi ɣef tazmert-nsen, asen-ssawaḍen ɣer lḥed, asen-wwten deg udem neɣ ten-err d iswi n uṣṣaḍ, d ayen i d-yettwaḥramen s wudem ur nelli d ussirem deg Islam.
Tiririt n Islam ɣef yiɣersiwen tettban-d: “Ḥunn ɣef wid i yellan ɣef tmurt, ad iḥun fell-awen win i yellan deg igenni.”
Deg unagraw-a n liman, aseḥbiber ɣef uɣerbaz n yiẓẓan neɣ ssenqed n lḥenana i ufrux mačči d lḥirfa kan; d yiwen n ubrid n unadi ɣef lɛafwa d ṛṛeḍwan n Yexlaq.