Hồi giáo coi con người là “khalifah” (người bảo vệ và người được ủy thác) của trái đất, đồng thời giao phó cho con người trách nhiệm sâu sắc đối với tất cả các sinh vật khác trong vũ trụ. Mặc dù khái niệm quyền động vật là một hiện tượng tương đối mới trong thế giới hiện đại, nhưng từ 14 thế kỷ trước, truyền thống Hồi giáo đã xác định động vật không chỉ là những “nguồn tài nguyên”, mà là những sinh vật cần được tôn trọng và có quyền lợi.
Trong tư tưởng Hồi giáo, động vật không phải là những thực thể vô hồn tồn tại để con người tùy ý sử dụng. Ngược lại, chúng cũng có trật tự xã hội, ngôn ngữ và cấu trúc cộng đồng riêng, giống như con người. Kinh Qur’an nêu rõ sự thật này với một góc nhìn phổ quát vô cùng ấn tượng.
“Không có loài vật nào đi lại trên mặt đất và không có loài chim nào bay bằng hai cánh mà không phải là một cộng đồng (ummah) giống như các ngươi. Chúng Ta đã không bỏ sót điều gì trong Sách Thánh. Rồi chúng sẽ được tập hợp trước mặt Chúa của chúng.” (En’âm, 38)
Câu Kinh này cho thấy sự cân bằng sinh thái và quyền của động vật được bảo đảm bởi Thượng Đế. Vi phạm quyền của một loài động vật, thực chất có nghĩa là xâm phạm quyền của một “cộng đồng” do Allah tạo ra.
Theo Hồi giáo, mọi thực thể trong vũ trụ đều có mối quan hệ riêng biệt với Đấng Tạo Hóa. Động vật cũng là một phần của hệ sinh thái tâm linh này và chúng ca ngợi Allah theo bản chất (tính chất bẩm sinh) của mình.
“Chẳng phải ngươi thấy rằng những gì ở trên trời và dưới đất, cùng với các đàn chim, đều đang ca ngợi Allah sao? Mỗi loài đều biết cách cầu nguyện và ca ngợi (tán dương) theo cách riêng của mình. Allah là Đấng biết rõ những gì chúng đang làm.” (Nûr, 41)
Quan điểm này kêu gọi người Hồi giáo thể hiện sự khiêm nhường sâu sắc đối với thiên nhiên và động vật. Dù là một con chim bay trên trời hay một con kiến bò trên mặt đất, tất cả đều là một phần của sự ca ngợi thiêng liêng, và chỉ vì lý do đó thôi, chúng cũng xứng đáng được tôn trọng.
Kinh Qur’an, trong khi nhấn mạnh những lợi ích mà động vật mang lại cho loài người, cũng dạy rằng mối quan hệ này phải dựa trên lòng biết ơn và lòng trắc ẩn, chứ không phải sự bóc lột.
“Ngài cũng đã tạo ra các loài động vật. Trong chúng có những thứ sưởi ấm và nhiều lợi ích dành cho các ngươi. Các ngươi cũng ăn một phần trong số chúng. Khi các ngươi dắt chúng về vào buổi tối và thả chúng ra vào buổi sáng, đó cũng là một vẻ đẹp (và niềm vui) dành cho các ngươi.” (Nahl, 5-6)
Cụm từ “vẻ đẹp và niềm vui” trong các câu Kinh này rất đáng chú ý. Động vật không chỉ là những công cụ để con người khai thác thịt, sữa hay sức mạnh; chúng còn là những thực thể mang giá trị thẩm mỹ và là những người bạn đồng hành của con người trên thế gian. Ý thức về “sự ủy thác” này đã đạt đến đỉnh cao trong những hành động của Đức Tiên tri Muhammad (s.a.v.). Việc người ta được báo tin vui vì đã cho một con chó khát nước uống, hay việc cấm săn bắn động vật vì mục đích giải trí (săn bắn thể thao), chính là những nền tảng của nền văn minh nhân ái này.
Đạo Hồi đã mở rộng khái niệm công lý, không chỉ giới hạn trong quan hệ giữa con người với nhau mà còn bao trùm tất cả các sinh vật. Hành vi ngược đãi động vật, bắt chúng làm việc quá sức, đánh vào mặt chúng hoặc dùng chúng làm bia tập bắn đều bị cấm tuyệt đối trong Đạo Hồi. Thông điệp của Hồi giáo về động vật rất rõ ràng: Hãy thương xót những sinh vật trên mặt đất để Đấng trên trời cũng thương xót các bạn. Trong hệ thống tín ngưỡng này, việc bảo vệ tổ của một con kiến hay thể hiện lòng nhân ái với một con chim không chỉ là một hành động thiện lành bình thường, mà chính là cách để giành được sự hài lòng của Đấng Tạo Hóa.
