Islam plaas die mens as die “kalief” (beskermer en rentmeester) van die aarde en lê daarmee ’n diep verantwoordelikheid op hom teenoor alle ander lewende wesens in die heelal. Hoewel die begrip van diereregte in die moderne wêreld ’n betreklik nuwe verskynsel is, het die Islamitiese tradisie diere reeds veertien eeue lank nie bloot as “hulpbronne” beskou nie, maar as lewende wesens met regte wat respek verdien.
In die Islamitiese denke is diere nie siellose wesens wat bestaan vir die willekeurige gebruik van mense nie. Inteendeel, net soos mense het hulle hul eie sosiale orde, tale en gemeenskapsstrukture. Die Koran stel hierdie werklikheid vanuit ’n opvallend universele perspektief.
“Daar is geen dier wat op die aarde loop en geen voël wat met sy twee vlerke vlieg, of hulle is gemeenskappe soos julle nie. Ons het niks in die Boek uitgelaat nie. Daarna sal hulle voor hulle Here versamel word.” (Al-An’am, 38)
Hierdie vers toon dat ekologiese balans en diereregte onder goddelike beskerming staan. Om die reg van ’n dier te skend, beteken in werklikheid om inbreuk te maak op die reg van ’n “gemeenskap” wat deur Allah geskep is.
Volgens Islam het elke wese in die heelal ’n unieke verhouding met die Skepper. Diere is ook deel van hierdie geestelike ekosisteem en loof Allah in ooreenstemming met hul eie fitrah (geskape natuur).
“Sien jy nie dat Allah verheerlik word deur dié wat in die hemele en op die aarde is, en deur die voëls in rye nie? Elkeen ken sy eie gebed en lofprysing. En Allah weet volkome wat hulle doen.” (An-Nur, 41)
Hierdie perspektief nooi Moslems uit tot diepe nederigheid teenoor die natuur en diere. ’n Voël wat in die hemel vlieg of ’n mier wat op die aarde loop, is deel van die goddelike herinnering en verdien reeds daarom respek.
Terwyl die Koran aandag vestig op die voordele wat diere aan die mensdom bied, leer dit dat hierdie verhouding nie op uitbuiting nie, maar op dankbaarheid en medelye gebaseer moet wees.
“En Hy het die vee vir julle geskep. Daarin is warmte en baie voordele vir julle, en daarvan eet julle. En vir julle is daar skoonheid daarin wanneer julle hulle saans huis toe bring en soggens loslaat.” (An-Nahl, 5–6)
Die uitdrukking “skoonheid en genot” in hierdie verse is besonder treffend. Diere is nie bloot middele waaruit mense voordeel trek deur hul vleis, melk of krag nie; hulle is ook estetiese wesens en metgeselle van die mens in hierdie wêreld. Hierdie bewustheid van “toevertroude verantwoordelikheid” het sy hoogste uitdrukking in die praktyke van die Profeet Muhammad (vrede en seëninge sy met hom) bereik. Die goeie nuus van vergifnis van sondes vir ’n persoon omdat hy water aan ’n dorstige hond gegee het, asook die verbod op die jag van diere bloot vir plesier (sportjag), is van die hoekstene van hierdie beskawing van medelye.
Islam brei die begrip van geregtigheid uit sodat dit nie slegs ’n aangeleentheid tussen mense is nie, maar alle lewende wesens insluit. Om diere te martel, hulle bo hul vermoë te laat werk, hulle in die gesig te slaan of hulle as teikens te gebruik, word uitdruklik in Islam verbied. Islam se boodskap oor diere is duidelik: Betoon barmhartigheid aan dié op die aarde, sodat Hy wat bo die hemele is, barmhartigheid aan julle kan betoon. In hierdie geloofstelsel is die beskerming van ’n miernes of die betoning van medelye aan ’n voël nie bloot ’n gewone goeie daad nie; dit is self ’n manier om die welbehae van die Skepper te verkry.
