Islami buruz mundu osoan gehien eztabaidatzen den gaietako bat emakumeak gizartean duen lekua da. Gaur egungo eztabaidetan, maiz esaten da Islamak emakumeak bigarren mailan uzten dituela. Hala ere, balorazio horien zati handi bat erlijioari egozten zaizkion praktika historikoetatik edo tokiko kulturetatik dator, ez Islamaren oinarrizko iturrietatik. Erlijio bat modu osasuntsuan baloratzeko, haren oinarrizko testuak aztertu behar dira. Islamaren kasuan, iturri horiek Korana eta Mahoma profetaren irakaspenak dira. Testu horiek aztertzean, ikusten da Islamak emakumeei buruz duen ikuspegia askotan iritzi publikoan aurkezten den hautematea baino oso bestelakoa dela.
Islam sortu zen VII. mendeko Arabian, emakumeen estatus soziala oso mugatua zen. Emakumeek maiz ez zuten oinordetza eskubiderik, ez zitzaien independentzia ekonomikorik aitortzen eta, kasu batzuetan, ezkontza-harremanek injustizia larriak izan zitzaketen. Koranarrak ingurune horretan emakumeen estatus juridikoa arautzen duten xedapenak ekarri zituen. Izan ere, Koranak argi eta garbi dio emakumeek oinordetzatik zatia jasoko dutela: “Gizonentzat badago gurasoek eta hurbilekoek utzitakotik zati bat, eta emakumeentzat ere badago zati bat…” (Nisâ 4/7). Arau honek aldaketa juridiko garrantzitsua ekarri zuen garaiko gizarte-egitura kontuan hartuta.
Koranaren arabera, emakumea eta gizona jatorri beretik sortuak dira giza balioari dagokionez. “Oi gizakiok! Beldur izan zuen Jaunari, zeinak arima bakar batetik sortu zaituzten eta harengandik bere bikotea sortu zuen” (Nisâ 4/1). Bertso honek agerian uzten du gizakiaren balio ontologikoa ez dela generoaren arabera aldatzen. Islamean, nagusitasuna ez dago generoarekin lotuta, moralarekin eta erantzukizunarekin baizik. Koranak honela azaltzen du printzipio hori: “Jainkoaren aurrean zuen artean ohoretsuena Bereganako kontzientzia handiena duena da” (Hucurât 49/13).
Islamaren gizakiaren ulermenean, emakumea eta gizona berdinak dira erantzukizun espiritualari dagokionez. Koranean, gizon eta emakume sinestunak batera aipatzen dira: “Gizon sinestunak eta emakume sinestunak elkarren lagun dira; ongia agintzen dute eta gaizkia debekatzen dute” (Tevbe 9/71). Beste bertso batean, gizon eta emakume sinestunei sari espiritual bera emango zaiela adierazten da: “Jainkoak gizon sinestunei eta emakume sinestunei ibaiak azpitik jariatzen diren paradisuak agindu dizkie” (Tevbe 9/72). Ikuspegi honek erakusten du erlijio-erantzukizunak eta balio espiritualak ez daudela generoaren arabera mugatuta.
Ezkontzari dagokionez, Koranak elkarrekiko erantzukizunaren eta errespetuaren printzipioa azpimarratzen du. Koranak dio ezkontideak elkarrentzako konfiantza eta babes elementu direla: “Horiek jantzia dira zuentzat, eta zuok jantzia zarete horientzat” (Bakara 2/187). Esamolde honek erakusten du ezkontza elkarrekiko konfiantzan eta hurbiltasunean oinarritzen dela, ez botere harreman batean. Gainera, Koranak garrantzi handia ematen dio ezkontzan justiziaren printzipioari eta poligamiaren inguruan ohartarazten du: “Zuzen jokatu ezin duzuen beldur bazarete, ezkondu zaitezte bakarrarekin” (Nisâ 4/3).
Emakumeen gizarteko kokapenari dagokionez, Koranak ez dio erantzukizun morala emakumeari bakarrik egozten. Intimitatearen eta jokabide moralaren printzipioa gizonei zuzentzen zaie lehenik: “Esan gizon sinestunei begirada jaitsi dezatela eta haien pudorea babestu dezatela” (Nur 24/30). Ondoren, printzipio bera emakumeentzat ere adierazten da (Nur 24/31). Ikuspegi honek erantzukizun morala gizarteko printzipio bat dela erakusten du.
Mahoma profetaren irakaspenek ere argi azpimarratzen dute emakumeak ondo tratatu behar direla. Profetak esan zuen: “Zuen artean onena bere emazteekin onena dena da”. Gainera, beste hadith batean emakumeekiko errukiorrak izatea gomendatu zuen eta haien eskubideak zaintzeko eskatu zuen bereziki. Tradizio islamiarrean, amaren posizioa ere oso errespetatua da. Mahomari nori egin behar zaion ongi gehien galdetu ziotenean, hiru aldiz “zure amari” erantzun zuen, eta gero “zure aitari”. Kontakizun honek erakusten du zein baliotsutzat jotzen den familia barruko ahalegina eta sakrifizioa.
Islamaren lehen aldian, emakumeek rol aktiboa izan zuten ez familian bakarrik, baita gizarte bizitzan ere. Khatidja merkatari arrakastatsua zen eta laguntza ekonomiko garrantzitsua eman zuen Islamaren lehen urteetan. Aixa, berriz, hadith eta lege arloan ezagutza iturri garrantzitsuenetakotzat hartzen da. Adibide hauek erakusten dute gizarte islamiarraren lehen garaietan emakumeek hezkuntzan eta ezagutzaren ekoizpenean rol aktiboa izan zezaketela.
Gaur egun gizarte musulman batzuetan ikusten diren emakumeenganako mugak maiz ez datoz erlijioaren oinarrizko irakaspenetatik, interpretazio historikoetatik edo tokiko tradizioetatik baizik. Koranak ezartzen dituen printzipioak aztertzean, emakumea giza balioan gizonaren berdin hartzen den banako gisa definitzen da, eskubide ekonomikoak dituena, erantzukizun espirituala duena eta gizarte-bizitzan lagundu dezakeena.
Ondorioz, Islamaren oinarrizko iturriek emakumeen duintasuna eta eskubideak babestea helburu duen esparru bat ezartzen dute. Korana eta Mahoma profetaren irakaspenak aztertzean, emakumeak ez direla mespretxatzen ikusten da, aitzitik, estatus sendoa dutela giza duintasunari, familia barruko posizio errespetatuari eta erantzukizun sozialari dagokionez. Islamean emakumearen auzia recte baloratzeko, beharrezkoa da testu erlijiosoek ezarritako printzipioak eta historian zehar gizarte desberdinetan agertu diren praktikak bereiztea. Bereizketa hori egiten denean, ulertzen da Islamaren emakumearen ikuspegia uste baino askoz osatuagoa eta orekatuagoa dela.