İslam inancında təmizlik (tahərət) gündəlik bir vərdişdən daha artıqdır; bu, Tanrının (Allahın) hüzuruna çıxmağın ilk addımıdır. Buna görə də ibadətlərin qəbul olunması üçün bədənin, paltarın və ibadət edilən yerin təmiz olması şərt qoyulmuşdur. Qur’an təmizliyin həm fiziki, həm də mənəvi tərəfini aşağıdakı ayə ilə aydın şəkildə bildirir:
“…Şübhəsiz ki, Allah çox tövbə edənləri və yaxşıca təmizlənənləri sevir.”
(Surah Al-Baqarah, 222-ci ayə)
İslamda təmizlik iki yerə bölünür:
• Xarici təmizlik: Bədənin, geyimlərin və yaşanılan mühitin kirdən təmizlənməsi.
• Daxili təmizlik: Qəlbin pis düşüncələrdən, təkəbbürdən və qısqanclıqdan təmizlənməsi.
Müsəlmanlar gündə beş vaxt namaz qılmazdan əvvəl dəstəmaz alırlar. Dəstəmaz su ilə edilən simvolik və fiziki bir təmizlənmədir. Bu mərasim insanı dünyanın qarışıqlığından uzaqlaşdıraraq mənəvi diqqət və yönəlmə halına gətirir.
Qur’an də dəstəmazın necə alınacağı açıq şəkildə bildirilmişdir:
“Ey iman gətirənlər! Namaza qalxdığınız zaman üzlərinizi, dirsəklərə qədər əllərinizi yuyun, başınızı məsh edin və ayaqlarınızı topuqlara qədər yuyun…”
(Surah Al-Ma’idah, 6-cı ayə)
Dəstəmazın əsas mərhələləri:
- Niyyət və əllər: Niyyət edilərək əllərin yuyulması ilə başlanır.
- Ağız və burun: Ağız və burun su ilə təmizlənir (təravət və gigiyena təmin edir).
- Üz: Bütün üzün yuyulması.
- Qollar: Qolların dirsəklərlə birlikdə yuyulması.
- Baş və qulaqlar: Yaş əl ilə başın məsh edilməsi və qulaqların təmizlənməsi.
- Ayaqlar: Ayaqların topuqlarla birlikdə yuyulması.
İslama görə su həyatın mənbəyi və ən böyük təmizləyicidir. Lakin suyun olmadığı hallarda niyyətin əhəmiyyətini vurğulayan təyyəmmüm (təmiz torpaqla edilən simvolik təmizlik) yerinə yetirilir. Bu da göstərir ki, İslamda təmizliyin məqsədi yalnız “islanmaq” deyil, həm də mənəvi saflaşma və nizam-intizam qazanmaqdır.
